_

مرکز نوآوری‌های اجتماعی و فرهنگی شفق

_

تاریخچهٔ مختصری از شفق

شفق حاصل تلاقی و هم‌مسیری تعدادی از کارآفرینانی است که مأموریت و مسئولیت اجتماعی خود را افزایش کمی و کیفی نوآوری‌های اجتماعی و فرهنگی در کشور می‌دانند. سال ۱۳۹۵ که اکوسیستم کارآفرینی و استارتاپی کشور روند رو‌به‌رشد خود را آغاز کرده بود، ما به‌عنوان تعدادی از فعالان استارتاپی که تجربهٔ کارآفرینیِ تجاری در عرصه‌های مختلف را داشتیم، با مشاهده تجربیات موفق دنیا در استفاده از نهادها و ابزارهای نوآوری برای ارائهٔ محصولات و خدماتِ اثربخشِ فرهنگی و اجتماعی، شتاب‌دهنده شفق را تأسیس کردیم.

ما معتقد بودیم و هستیم که بار اصلی فعالیت­‌های فرهنگی و اجتماعی به‌ویژه در عرصهٔ نوآوری باید بر عهدهٔ بخش مردمی باشد و حکمرانان بیشتر می‌­بایست به پشتیبانی، تنظیم‌­گری، نظارت و حمایتِ هوشمند از نوآوران به‌وسیلهٔ نهادهای واسط بپردازند و رقیبِ بخش مردمی نشوند. ازاین‌رو استقلال مدیریتی و مالکیتی خود را همواره حفظ کرده­‌ایم و به جایی وابسته نبوده‌­ایم و نخواهیم بود. اعتدال و اخلاق­ محوری، لزوم داشتن رویکرد علمی در همهٔ اقدامات، اجتناب از نگرش جناحی و گشودگی به نوآوری‌های طیف­‌های مختلف، از مهم‌ترین ارزش‌­هایمان هستند.

ما که فعالیت‌­های خود را از ۱۳۹۵ با فرهنگ­‌سازی و ترویج­‌گری توسط رویدادهای استارتاپی و نوآوری آغاز کرده بودیم، به‌تدریج فضای منتورینگ را نیز در عرصهٔ کارآفرینی‌­های اجتماعی و فرهنگی گسترش دادیم. در سال ۱۳۹۶ با تأکید و تمرکز بر اهمیت محوری «ارزشیابی تأثیر اجتماعی» و «نظریهٔ تغییر» در نوآوری‌های اجتماعی و فرهنگی، ضمن طراحی بوم ارزشیابی تأثیر اجتماعی و استفاده از آن در رویدادها و فرایند منتورینگ اجتماعی، کارگاه‌های ارزشیابی تأثیر اجتماعی را برای کسب­و­کارها، سمن‌­ها، خیریه‌­ها و سازمان‌­ها طراحی، اجرا و توسعه دادیم.

در سال ۱۳۹۷ آشنایی دغدغه­‌مندان و نوآوران با کارآفرینی­‌های اجتماعی و فرهنگی بیشتر شده بود و تیم‌­های توانمندی در این عرصه رشد یافتند. این امر ایجاب می‌­کرد که علاوه بر خدمات منتورینگ و همچنین برگزاری رویدادها و کارگاه­‌ها که به غیر از تهران در سایر شهرها نیز مانند اصفهان، قم، مشهد، شیراز، تبریز و غیره برگزار می‌کردیم، به حوزهٔ سرمایه‌گذاری نیز بپردازیم. به‌ویژه که در سال ۲۰۱۷، شفق در گردهمایی استارتاپ­‌های جهان اسلام در مالزی شرکت کرد و از نزدیک با تجربهٔ ساختن اکوسیستم اجتماعی در مالزی و بعد امارات و ترکیه آشنا شدیم و در نتیجه به نقش محوری و اهرمی سرمایه­‌گذاری اجتماعی در شکل­‌گیری و تنظیم این اکوسیستم بیش از پیش واقف گشتیم. درنتیجه به طراحی و ارائه مدل­‌های سرمایه‌­گزاری اجتماعی مانند صندوق­‌های اجتماعی و فرهنگی بر اساس دانش و تجربه‌­مان به نهادها و مجموعه­‌های مرتبط پرداختیم. اما علی­‌رغم استقبال اولیه، آن زمان آمادگی لازم در آن‌­ها وجود نداشت.

لذا در سال ۱۳۹۸ بر اساس ایدهٔ یکی از همراهان­مان، دکتر رضا باقری و با کمک ایشان و تعدادی از سرمایه‌گذاران نیک­‌اندیش و راهنمایی‌های بی­‌دریغ گروه سرمایه‌گذاران کارایا، مجموعهٔ اَسنا (اتاق سرمایه­‌گذاری نوآوری‌های اجتماعی) را به‌عنوان یک گروه سرمایه­‌گذاران نیک‌­اندیش در حوزهٔ نوآوری­‌های فرهنگی و اجتماعی راه‌اندازی کردیم. پس از سه نشست سرمایه‌­گذاری و بهبود فرایندهای سرمایه­‌گذاری و اثربخش شدن آن، دورهٔ کرونا وقف‌ه­ایی در روندهای اکوسیستم ایجاد کرد.

از سال ۱۳۹۹ تا نیمهٔ دوم ۱۴۰۰ علاوه بر اینکه برخی برنامه‌­ها را در قالب مجازی ادامه دادیم، مانند برخی منتورینگ‌­ها یا رویدادهای نوآوری و اربعین (که از ۱۳۹۵ تا کنون سالانه و مستمر برقرار بوده است و در دوران کرونا هم در کنار دانشگاه امام صادق و تحت عنوان روشنا استمرار داشته است) و … ، فعالیت­‌های علمی و پژوهشی را در حوزهٔ سرمایه‌­گذاری اجتماعی و همچنین سیاست‌­گذاری عمومی در پِی گرفتیم که نتیجهٔ آن ورود به حوزهٔ نوآوری­‌های سیاستی و عمومی و صندوق­‌های سرمایه‌­گذاری بود.

مشارکت در طراحی و اجرای رویداد سالانهٔ نوآیند در حوزهٔ آینده­ پژوهی و سیاست­‌گذاری برای مرکز پژوهش‌های مجلس در اواخر سال ۱۴۰۰ و اوایل ۱۴۰۱ ورود عملی شفق و بازوی سیاست‌گذاری آن، یعنی «معنا» (مرکز مطالعات علمی نوآوری و ارزشیابی) بود به حوزهٔ کارآفرینی سیاستی که در ادامه به همکاری مستمر با مرکز پژوهش­‌های مجلس انجامید. هم‌زمان طراحی و راه‌­اندازی اولین صندوق سرمایه­‌گذاری فرهنگی در مؤسسهٔ خصوصیِ سرمد نیز انجام شد و تا پایان ۱۴۰۱ فرایندهای سرمایه­‌گذاری فرهنگی بر اساس تأثیر فرهنگی را با حمایت مدیران توانمند آن، در این مجموعه و بر اساس اقتضائات آن پیاده‌­سازی و فعال کردیم. تجربهٔ یک‌­سالهٔ نظری و عملیِ طراحی و پیاده‌­سازی فرایندهای سرمایه‌گذاری اجتماعی و ارزشیابی تأثیر اجتماعی، ظرفیت توسعه و گسترش صندوق‌­ها و وی­‌سی­‌های اجتماعی و فرهنگی را در محیط ایران برایمان به همراه داشت و فضای کارمان را گسترش داد.

در سال ۱۴۰۲ نیز به خدمات خود را (پژوهش، ترویج‌گری، منتورینگ، سرمایه‌­گذاری اجتماعی و ارزشیابی) ذیل مرکز نوآوری­‌های اجتماعی و فرهنگی شفق تجمیع کردیم و در کنار نهادهای خصوصی و عمومی به تقویت اکوسیستم­‌های نوآوریِ اجتماعی، فرهنگی و سیاستی پرداختیم. در هر یک از این حوزه‌­ها نیز با برخی همکاران استراتژیک، مشارکت نزدیک­‌تری داریم: در نوآوری اجتماعی با بانک مهر ایرانیان، در نوآوری فرهنگی‌مذهبی با بنیاد آلاء، در نوآوری سیاستی و حکمرانی با مرکز پژوهش­‌های مجلس و در ارزشیابیِ تأثیر با معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری.