اهمیت آزمایشگاه تأثیر (Impact lab) و نمونه‌های جهانی

در دسته‌بندی کلی، عنوان آزمایشگاه‌های تأثیر در دنیا برای دو نوع مجموعه استفاده می‌شود:

۱. نوعی مرکز رشد یا شتاب‌دهی اجتماعی؛

۲. مجموعۀ مشاوره یا شبکه‌سازی ارزشیابی یا طراحی تأثیر.

 تمرکز دستۀ نخست بر روی کمک و پرورش تیم‌های عمدتاً نوپایی است که برای بهبود مسئله‌ای اجتماعی یا رفع نیازی اجتماعی، به نوآوری رو آورده‌اند.

اما تمرکز اصلی دستۀ دوم، خودِ مقولۀ تأثیر اجتماعی (و محیط‌زیستی و حکمرانی) است؛ در سطوح مختلف از کسب‌وکارها و پروژه‌ها گرفته تا حوزه‌های کلان حکمرانی و سیاستی. در این نوع آزمایشگاه‌های تأثیر به این موارد پرداخته می‌شود: انجام پروژه‌های طراحی و ارزشیابی تأثیر؛ شبکه‌سازی؛ تنظیمگری میان فعالان ارزشیابی؛مدل‌های مداخله؛ نظریه‌های تغییر؛ فرهنگ‌سازی.

در اینجا نیز منظور ما از آزمایشگاه تأثیر، همین دستۀ دوم است. در واقع کار‌ویژۀ آزمایشگاه‌های تأثیر فرهنگ‌سازی، ترویج، استانداردسازی، شبکه‌سازی و تنظیمگری عرصۀ طراحی و ارزشیابی تأثیر است.

در کشورهای توسعه‌یافته و دارای اکوسیستم پویای نوآوری‌های اجتماعی‌/فرهنگ/‌سیاستی، فرهنگ و دانش و مهارت‌های طراحی و ارزشیابی تأثیر، از نوجوانی و جوانی برای همۀ کارآفرینان و نوآوران این عرصه‌ها در دسترس و جاافتاده است. اما بااین‌حال نه‌تنها در ابتدای شکل‌گیری اکوسیستم، بلکه در شرایط بلوغ نیز احتیاج به این مراکز و کارکردهای آن‌ها سبب شده که این آزمایشگاه‌ها به عنصر حیاتی برای نوآوری اثربخش تبدیل شوند.

برای نمونه به چند مورد از آمایشگاه‌های تأثیر در دنیا اشاره می‌شود:

Impactlab.co.nz

این آزمایشگاه تأثیر در لوکزامبورگ راه‌اندازی شده، ولی در سطح اتحادیۀ اروپا به خدمات‌دهی به مجموعه‌ها و دولت‌ها و سازمان‌های بین‌المللی می‌پردازد. شعار آن‌ها این است:« فرایند نوآوری‌تان را حقیقتاً مشارکتی کنید» این مجموعه مبنای مدل و مفهوم «خلق ارزش مشترک» مایکل پورتر در راستای نوآوری‌های اجتماعی و سیاستی فعالیت می‌کند. خدمات آن‌ها حاصل ترکیبی است از: مدیریت نوآوری اجتماعی، پژوهش و مشاوره، مهندس خدمات، مدیریت فرهنگی و رویدادها، سنجش تأثیر، استرتژی‌های ارتباطی، مشاورۀ سیاستی، مدیریت کسب‌وکار و مدیریت استراتژیک. این‌ها بر طراحی تأثیر تمرکز بیشتر دارند.

Impactlab.theglln.org

این آزمایشگاه تأثیر متعلق به مجموعۀ معتبر شبکۀ جهانی سرمایه‌گذاری تأثیر (GIIN) است که در آمریکا مستقر می‌باشد. یکی از شعارهایشان چنین است: «مرزهای هوش تأثیر را جلو ببریم!» تمرکز (GIIN) روی مقوله سرمایه‌گذاری تأثیر است؛ لذا از بنچمارک و طراحی تأثیر تا نمونۀ اولیه و تست تا تحلیل و توسعۀ ابزارهای مختلف مدیریت و ارزشیابی از خدمات این مجموعه است. تأکید آن‌ها بر ارزشیابی و ابزارهای هوشمند تأثیر است تا بتوانند سرمایه‌گذاری برای تأثیر را در جهان گسترش دهند. رویدادها و شبکه‌سازی‌های بین‌المللی آن‌ها نیز در این راستا گسترده و اثرگذار است.

Impactlab.busiscalltoaction.org

این آزمایشگاه تأثیر زیر نظر برنامۀ توسعۀ سازمان ملل (UNDP) است. یکی از شعارهای آنان چنین است: «تأثیر خود را مدیریت کنید» این مجموعه پلتفرمی ارائه می‌کند تا مجموعه‌ها تأثیر خود را بسنجند و مدیر یت کنند تا در راستای اهداف توسعۀ پایدار SDGs (Sustainable Development Goals) حرکت کنند. آگاهی‌‌رسانی برنامه‌ریزی راهبردی، ارزیابی و مدیریت، استانداردسازی و گزارش‌دهی از مراحل آن‌ها برای مدیریت تأثیر است.

Povertyactionlab.org/Egypt-impact-lab

آزمایشگاه تأثیر مصر با حمایت وزارت‌ برنامه‌ریزی و توسعۀ اقتصادی آن کشور تأسیس شده است و حامیان مهمی از بخش‌های عمومی و خصوصی توانمند دارد. استقرار آن نیز در دانشگاه آمریکایی قاهره است و همچنین وزارت مذکور است.

این آزمایشگاه در پی تقویت نتایج شواهد محور توسعه‌ای این کشور است. آن‌ها در پی سه وظیفۀ اصلی هستند: جمع‌آوری شواهد، داده‌ها و اولویت‌بندی، ظرفیت‌سازی برای استفاده از شواهد و داده‌ها برای حکمرانی، تقویت، دانش آگاهی منطقه‌ای و بخشی و اکوسیستم‌ها